MAARSCHALKERWEERD & ZOON

Amsterdam - DG & GV Oosterparkkerk

afbeelding 1: situatie 1904

afbeelding 2: situatie 1904

afbeelding 3: situatie 1988

Gezocht

· Foto's van kast, speeltafel en binnenwerk voor de ombouw van 1958

Geschiedenis

Op 15 september 1904 wordt het orgel van de Verenigde Doopsgezinde (DG) Gemeente in Amsterdam, ook de 'Oosterpark' genaamd, in gebruik genomen. Het inspelingsprogramma door de organist Cornelis in 1904 vermeldt onder meer de Passacaglia van J.S. Bach en de 6e Orgelsonate van F. Mendelssohn-Bartholdy. De aanschafkosten bedragen fl. 7.000 met kast en vrijstaande speeltafel links van het orgel. De kast is een fraaie uitwerking en vergroting van het type dat de firma bij kleinere orgels vaker gebruikt (o.m. Amsterdam RK St. Elisabeth, Asch, Elden, Wijk aan Zee). Het krachtige 'récit' met drie tongwerken en een vulstem, alsmede het bescheiden hoofdwerk, doen denken aan de kleinere franse orgels van die tijd en de opvattingen van de Elzasser Orgelreform. Het is in feite een éénklaviers dispostie verdeeld over twee manualen. In 1958 wordt het orgel ingrijpend gewijzigd door de firma van Leeuwen, waarbij alle Maarschalkerweerd-tongwerken worden verwijderd, en de overige registers deels worden gehandhaafd, deels in andere stemmen worden verwerkt en deels worden vervangen. In 1971 verzorgt de firma Adema-Schreurs een restauratie orgel waarbij de dispositie deels naar de oorspronkelijke situatie wordt teruggebacht. In 1975 wordt het kerkgebouw overgenomen door de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GV). In 2008 reviseert Flentrop Orgelbouw het instrument.

Dispositie 1904

· Kastontwerp: eventueel Friedrich Mengelberg via firma Maarschalkerweerd & Zoon

· Pedaal C-f': Subbas 16 vt, Open Fluit 8 vt, Basson 16 vt

· Manuaal I C-g''': Bourdon 16 vt, Prestant 8 vt, Flûte harmonique 8 vt, Prestant 4 vt

· Manuaal II C-g''': Nachthoorn 8 vt, Viola di Gamba 8 vt, Vox célèste 8 vt, Flûte octaviante 4 vt, Doublet II-III, Trompet 8 vt, Basson-Hobo 8 vt, Vox humana 8 vt

· Koppels: P+I, P+II, I+II, I/II+II4

· Crescendokast: II

· Speelhulpen: Tremolo II of Vox humana 8 vt, calcant, vaste combinatie P-F-MF-FF, generaal-crescendo

· Tractuur: pneumatische membraamladen

· Winddruk: Pedaal 90 mm, Manuaal I 85 mm, Manuaal II 90 mm

· Bijzonderheden: één magazijnbalg met twee schepbalgen en drie régulateurs; Bourdon 16 vt C-f' uit Subbas 16 vt; Basson 16 vt bekers groot octaaf halve lengte; Doublet II-III vanaf C Roerquint 2 2/3 vt en Woudlfluit 2 vt, vanaf c' idem plus Terts 1 3/5 vt

Dispositie 1958

· Pedaal C-f': Subbas 16 vt, Fluitbas 8 vt, Octaaf 4 vt

· Manuaal I C-g''': Prestant 8 vt, Holpijp 8 vt, Prestant 4 vt, Mixtuur V

· Manuaal II C-g''': Roerfluit 8 vt, Quintadeen 8 vt, Gamba 8 vt, Open Fluit 4 vt, Nasard 2 2/3 vt, Prestant 2 vt, Terts 1 3/5 vt, Sesquialter II, Kromhoorn 8 vt

· Koppels: P+I, P+II, I+II, I/II+II4

· Crescendokast: -

· Speelhulpen: onbekend

· Tractuur: pneumatische membraamladen

· Winddruk: onbekend

· Bijzonderheden: sommige bronnen vermelden een Fluit 4 vt i.p.v. de Prestant 4 vt en een Mixtuur IV i.p.v. V; Sesquialter II is vermoedelijk Nasard 2 2/3 vt plus Terts 1 3/5 vt; windvoorziening als in 1904

Dispositie 1971

· Pedaal C-f': Subbas 16 vt, Fluit 8 vt, Octaaf 4 vt

· Manuaal I C-g''': Prestant 8 vt, Holpijp 8 vt, Prestant 4 vt, Mixtuur III

· Manuaal II C-g''': Nachthoorn 8 vt, Gamba 8 vt, Fluit 4 vt, Nasard 2 2/3 vt, Doublet 2 vt, Terts 1 3/5 vt, Kromhoorn 8 vt

· Koppels: P+I, P+II, I+II, I/II+II4

· Crescendokast: -

· Speelhulpen: onbekend

· Tractuur: pneumatische membraamladen

· Winddruk: (begin 21e eeuw): Pedaal: onbekend, Manuaal I: 85 mm, Manuaal II: 75 mm

· Bijzonderheden: windvoorziening als in 1904; gereserveerd op Pedaal Basson 16 vt en op Manuaal II Trompet 8 vt

Bronnen

· Bedrijfsarchief firma Maarschalkerweerd & Zoon

· Bedrijfsarchief firma Adema-Schreurs

· www.flentrop.nl

· De Zondagsbode, Doopsgezind Weekblad, 25-09-1904

· Fidom, Dr. Hans (eindred.); Encyclopedie Het historische orgel in Nederland, Deel 14 1902-1910; Amsterdam: Stichting NIvO, 2010

· Afb. 1: Tekening met stempel firma Maarschalkerweerd & Zoon, Gemeentearchief Amsterdam, doc. nr. 010056917250

· Afb. 2: Tekening van mogelijk firma Maarschalkerweerd & Zoon, Gemeentearchief Amsterdam, doc. nr. 010056917248

· Afb. 3: Fotograaf: Philip van den Berg

eerste versie: 15-10-2002, laatste wijziging: 30-03-2020